Birisini bir odaya kapatalım ve ömrünün sonuna kadar burada kalacaksın diyelim. Genç ya da yaşlı fark etmeksizin önünde yıllar olduğunu düşünüp büyük bir üzüntüye kapılacaktır. 25-30 yaşında birisini düşünelim. Ortalama ömür beklentisi yaklaşık 80 yıl olsun. Kafadan kendisine 50 yıl bir ömür biçecektir. Beş dakika sonra ölmesi de olası halbuki. Ama hemen herkes kendine o ortalama ömrü biçer. Diğer türlü zaten son beş dakika acaba bu beş dakika mı diye düşünülürse zaten bir süre sonra düşünecek pek bir şey kalmaz muhtemelen.
Gence geri dönersek, durduğu noktadan baktığında önünde upuzun bir hayat hayal edecek ister istemez. Yıllar geçip de geri dönüp baktığında da hayal ettiğinden çok daha kısa bir hayat bulacak ardında. Zamanın ya da hayatın hepimizce malum bir illüzyonu bu. Zaman bir nevi dürbünden bakmak gibi. İleri doğru bakarken dürbünü düz tutuyoruz ve her şey büyüyor gözümüzde. Geri bakarken ters çeviriyoruz ve görüntü küçülüyor. Ne kadar çok şey yaşamış olursak olalım ileri bakarken ki kadar fazla bir şey göremiyoruz.
İleri baktığımızda önümüzde uzun yıllar, gelmesi inanılmaz uzak gelen zamanlar görürüz. Çocuklukta ve gençlikte bu daha ağır basar. Orta yaş ve yaşlılık bir genç olarak benim için de meçhul. Mesela bir asker için 6 ay askerlik gözüne çok uzun gelir. Halbuki bitince geri bakarız, ne ara bitti deriz. Bununla ilgili ufak bir şiir yazmıştım, evet nadiren de olsa şiir yazmışlığım da var.
Birer birer ulaşıyorum gelmez sandığım günlere,
Ansızın karışıveriyorlar geçmişteki dünlere.
Geri bakmanın bizi kandırdığı bir nokta daha var. Ah o eski bayramlar serzenişi bunu çok güzel açıklıyor aslında. Geçmişte yaşanan zamanlara o zamanlar çok mutlu olunduğu yanılgısıyla bakılıyor. Bunun sebebi tam olarak ne bilmiyorum. Zihnimizin bizim iyi hissetmemiz için yaptığı bir illüzyon mu emin değilim. Kesin bilimsel bir açıklaması vardır bunun ya da psikolojide değişik bir ismi.
Eskiyi özlemle anarken insanın zihninde o dönemde yaşadığı zorluklar, kötü olaylar bir anda kayboluveriyor. Kendi hayatımdan örnek vereyim, bağımsız oyun geliştiricisi olduğum zamanları çok güzel zamanlardı diye hatırlıyorum. Sonra bu yazının hatırına kendimi biraz zorluyorum ve o zamanı yaşarken bu kadar güzel gelmiyordu. Şimdi geçmişe bakınca güzel geliyor ama kendimi zorlayınca bir çok sıkıntıyı da hatırlıyorum.
Bir çok kişi bu şekilde geçmişini gözünde istemsizce mükemmelleştiriyor. Halbuki yaşadığı dönemde hiç böyle hissetmiyordu. Bir yerde çalışıyorsa evini geçindirmeye çalışıyordu. Öğrenciyse sınavlarla, projelerle boğuşuyordu. Ya da bambaşka bir şeylerle uğraşıyordu. Hiç bir işi yoksa can sıkıntısını bastırmak için bir şeyler arıyordu. Aradan yıllar geçince ne oluyorsa oluyor eskiden her şey ne kadar güzeldi deniliyor.
Geçenlerde bir videoya denk geldim. 10-15 yıl önce yayınlanmış bir video. Meslek lisesi sanırım, okuldaki öğrenciler, öğretmenler eğlencesine o dönemde popüler bir şarkıya klip çekmişler. Şöyle yorumlar gördüm; “Ne kadar da mutlular, eski zamanlar ne güzeldi. Şimdi nerede bu mutluluk”. Bir çok kişi de cevap olarak haklısın, çok doğru falan demiş. Bunu diyenler şu an toplanıp benzer mantıkla bir video çekseler, muhtemelen 10-15 yıl sonrakiler de gelip benzer yorumlar yapar. Bu devran da böyle döner gider :).
Buradan çok zor bir noktaya geliyoruz. Popüler söylemiyle Carpe Diem yani anı yaşa. Geçmiş çok iyiydi, gelecek ne olur bilinmez dediğinizde şu anın üzerinden bütün sorumluluğu atıyorsunuz aslında. Benim bir suçum yok, geçmiş güzeldi insanlar bunu koruyamadı benim de bir şey yapmama gerek yok diyor yani. Çok klasik bir söylem olacak ama elimizdeki tek şey şu an. Geçmiş ne kadar güzel görünürse görünsün, geçmişte kaldı. Ne güzeldi diye hayallere dalarsak yakın bir gelecekte de şu anın hayalini kuran birine dönüşeceğiz. Şu an dediğimiz tabi geçmişte kalmış bir an olacak o zaman geldiğinde.
Sözün özü hayat ne kadar sürer, ne zaman biter bilinmez. Geçmişe bakıp çok güzeldi demekten elbette bir zarar gelmez. Ama gerçekten güzel olursa o zaman güzeldi demek daha kıymetli. Yoksa zihnimizin illüzyonları arasından zaten hemen her geçmiş güzel görünür. Şu anı iyi değerlendirirsek, gelecekten baktığımızda en azından bir illüzyona ihtiyacımız kalmaz.